Sunday, August 16, 2009

A Sweet Love Story




Hausienmuan Munluo.

Lhingboi na theikha ei? Chi'n ka meltheipa kung ah kakan hi. A khuo uh kou khuo Singngat toh ki galsaihi. Lhingboi maisua kamulou na kum 9 valta. Ama Lhingboi kei theichiang tan in a melhoi a, khotaga hi uhi. Kasah a tuitoi nupi nu'n; Koi Lhingboi e? Chi'n hing dong a, Kagei a papi pan theikhalou ahidan hing gen hi. Lhingboi mel telawmnou kamu tawpna, a innmaikem ua nui singseng kawm a mangpha ahing ha ahi.


Tuani khu June 16, 1999 in kathei. Ka khuouh Singngat ah meitei helte khosa ua, hunchin teng in a camp uh Hiangtam khonou ah khosung tangval ten sum law in a supply ding uh vaki puopia hi. Sumzah ding deina ziah a tuaniKa loipa Lianboi toh Hiangtam khonou phakha kahi uhi. Singngat zuan a kahing kilekia uh Likhai gammang kapha un gingtat loupi'n huipi leh guapi hingzu a, nai kal 5 val ann nehlou leh khawllou a lamzawt kahi ziah un kei gilkial in lamkal ah basam in ka puohhi. Ka loipa Lianboi in kaban ah hingkai in malam kahing zawt zel uhi. Khomunom khuo kapha na ding uh Km 1 vel um in, guanuai gammang lai ah gimsia in hawtui lah ah ka lumsuh a, Lianboi inlah kei puah na ding in tha neinonlou in kagei ah tou in hing maw et maihi. Nehding umlou, ka gil kial deudeu, tuisiang dawn ding umlou ka dangta deudeu in kagim se deudeu hi. Tamkhu basam ahi. Chimawh beidong a ka umlai in ka thuum (pray) teisam a, hinanleh kathuumna ka gingta sih hi. Si ding a kaki ngaituah lai in Lhingboi leh a naupa lou apat hing peite'n hingpha tou ua, Lianboi in zong na houpi pai in, Lhingboi in zong bangma itt lou in atuisiangte hingpia in, atheiga puote hing nesah pai hi. Lianboi toh a uta un a Inn chiang hing buaipi uhi.


Kei zong katha umnonlou ahi ziah in Lhingboite tounazawn ah ka lumsuh a, aman tapkuo a meite hing chih in, tuilumte leh singpite hing dawn sah in, ka sa tungte tuilum toh hingmeh hi. Meipang ah kapuante hing hanggaw piah in, ama puanlumte hing silsah hi. Ka mel athei ngeilou hinanleh a sanggampa bang in hing zenhi. Naikal khatvel ka tawldam nua, kahing hal in kou zong Singngat zuan din'n ka hing dingkhia ua, kei zong kipah seng kahiman in ka sum neisun Rs.100 Lhingboi kapiahi. hinanleh aman la ut lou in; " Kimelthei ei a ding a phazaw/hoizaw hilou e" chi'n hing gen in, nui sing seng kawm in a innkem ua mangpha hingha hi.


Tuani apat kum 9 zou ka loipa'n Lhingboi te Christmass mang di'n hing tung uh achi ziah a tuani va kan kha kahi. Kasah a nupi tuitoinu'n hing zui in chi'n hing gen a, a inn uh ka tung in na U Lhingboi a pawt e? Chi'n innmai kem a um tangvalpa kung ah kanhi. Window apat in Lhingboi hingda khia hi,hinanleh a mel saiha bang in daang a, amai ah daana in a suai na namkip hi.Lhingboi in pasal nei a, tapa khat neita ahidan te hing gen hi.


Tuazan tung solhapi ahing suatah in, tam Lhingboi leh ka tungthu uh laa in kasa a, tuanitah in ka tangthute uh van a Ahsi te kahil hi. Asam Hycinth paa bang in vom a, amute rose pah bang in san hi. nidang in Lhingboi itt na theisiam hileng tuzan in ama ka ang ah ka pom ding a, ama'n ka liang ah a lu nga in, a khut kei a sung ah katu ding a, Hapi sakol kangtarai dangka eng a taite ka etpi dinghi. hinanleh a ittna katheisiam lou zia in kei ka ngen in ka tou a, ka ittpen in ahing na pei liamsan maihi. " Tamnah itt tu dihtah um eh" chi'n ka lawmpan genkhia hi. Ittna khu thil lamdang tah ahi. Suangmantam sang a manpha zaw, sum leh sana in a leizoulou, Bazar ah kizua ngeilou a, summet bawlte kung a lei ahilou ban ah, sel ate a Ruby a leivual ding zong hilou hi. Ka Innveng pa'n kadaana thugu theisiam a, a innkem ah daidide in tou in ittna a lamdang dan ngaitua vengveng hi.

Thursday, August 6, 2009

SIEMNA ZIL AW…PILNA SAANG E

Kamlianlal, Co-ordinator
ZSP STUDY FORUM

I nam sung a ham-upa,khanglui thu-le-laa,pupa tawndan le ngaina dan thei ipu-le-pate un nichin phial in ahing mualliam san zung zung ta ua,a dam lai sun teng jong nitum kuan bang mai hita, i government Officer nei sun teng jong pension/retired gam ding uh hita,ahin ei khangtha te leitung pilna le siemna,nam itna leh kipumkhatna lungtang neithei din ilumgsim te uh sohkhau bang kiloh pat sawm nailou….Malam khankhua ding i gel a,tukhang a mi iphah joulou sang ua khangsawn a itu-ita ten mi aphah joulou di dan ka ngaisun a,mi simmaw a i um di dan ka ngaitua chieng in ka dip ako masa hi.

UZO,ZYO le ZSP in Golden Jubilee/ Silver Jubilee noptah le thupi tah in lawm jouta.What next??? Jubilee dah le khuang,gualnop leh lamkai toh bei mai ding idiei ma? I gualnop man (social gathering) dan te uh midang ten ahing phah jou lou ua,ei a tuh a nop asah joulou bang un,siemna le pilna zonna ah jong koima iki phah sah lou na din khangtha ten hanlung chiem pan ta vai. Ipu-ipa ten sahang- galhang ana man ua, koima nuoi ah ana um kha sih uhi. Tukhang a siemna pilna kidemna ah eite jong koi nuoi a um tuam di idiei ma?? Ipu-ipa te British sepai hangsan te mai ah jong ana pua lou ua,ei khangtha te khamthei,guithei,zu-le-sa chite bawl a pua gam ding ita di uai le..? Ki ngaisun tha kia vai..Ipu-ipa lun e…..ei jong lun hai e..
Israelte gammang a kum 40 vingveng avah mang bang un ei jong kum 50 vah manthai na Jubilee imang jouta ua,igual te(namdang te) saupi ana tung man ta uhi.Del lei ipha na diei..?...pha e..chitah na toh pan la lei ipha nalai ding uhi.Leitung a pilpen le hausa pen a ki gen minthang Kumpi Solomom nasan jong ABC,123 theisa le akhut a seki(25 paise) toisa a piang ana hilou hi.Malam Zouta khankhuo ding khualna toh pan la pou lei Abraham,Isak,Jocob leh Zoute Pasian in lochingna ahing pe na ding hi.Ipu-ipa satsa i zogam eiten ipilna le siemna zang a i zuun lou le koiman igam ‘itna’ toh hing zuun sahlou ding uhi. Igam leh nam zuunna din khangtha te “ Back to the Table” chih bawl tha kia va ui.

Class X passed te contractor ut,BA ajaw leh Singngat MLA ut chi lungsim utna(mindset) apat potkhiat ahun ta hi.Manipur government nuoi a sepna leitho sawm jong innsung kitom gam na ahi giap hi.Central Government sepna tampi advertise abol jing a,unau Meena te a di mai a ST reservation kibawl hituan lou hi.Zou Sangnaupang Pawlpi,Delhi Branch in ZSP STUDY FORUM-cum-LIBRARY 2007 apat ana ki pankhia a,Pasien lungsietna toh tutan agaa muthei din a um ta hi.Tulel in LOOK UPSC POLICY: BRIGHTER DAYS AHEAD chi pei pi in UPSC+Group ‘B’ exam teng a din class a paipi tou laitah ahi.Subject specialised na chiet kihil khawm in malam Zouta khankhuo ding khualna in class akinei jing hi.Innlam(Manipur),Shillong leh mun tuam tuam a um ten jong ZSP STUDY FORUM model juithei lei hoilou di ama? Sepna jong te adia phattuam na mai hilou in,kot liantah honsah hilou ding ima? Bang chih lai pou in ZSP STUDY FORUM in nu-le-pate,lawm le gualte leh hattuam lamkai te thumpi na aki poimoh jing hi.

Na innsung mai khualna hilou in,inam liangvai khualna in khangtha Sangnaupang ten laisim in pan la tha kia lei deihuai kasa hi.Private company a sem ten jong chitahna,gin umna leh dihtatna toh na sem in inam toisang sawm chiet va ui.Pasien muang kawm le thudih peipi in,nam itna toh laisim lei ibieh Pasien in asung a kigel teng theina ding lungsim ahing guan ding hi.

Monday, July 20, 2009

Interview with Ruthy Mandeiching ! Zou MIL Cl-XII topper 2009


Zokuomthawn Editor pu leh Tv. Thangkhankhup Zou in July 16, 2009 nitah nai 9:Pm in 2009 Class-XII Zou MIL topper, Ruthy Mandeiching a umna ah vahoulimpi ua man feltah leh taitah in hing na vaidawn in Editorial board te toh houlim panpei uhi. Tam interview pen Zou MIL Class-XII toh kisai deu a, innlam ah ZLS te theisah hi ding hi.

Zokuomthawn- ZKT, Ruthy- Ruth.

ZKT: Ruthy, kou zokuomthawn te leh ZSP te nangtoh houlim ding a hing kalsuan ka hi uh.
Ruth: Felna lawm lawm uchia, houlim ding a hing kuan chu houlim pailei avele, kipahhuai na e.

ZKT: Delhi a bangbawl ding a hing pei na tai?
Ruth: Ka lekha simna maban zom ding a hing pei kahi.

ZKT: Zou MIL Class-XII topper nahichi na za in bang na chi ei?
Ruth: Kakigingta paisih a hinanleh kakipah mama mai hi. Pasian kung ah kipahthu kagen hi.

ZKT: Class-XII board exam adi’n bangchin na ki sakhol (Prepeare) ei?
Ruth: Kisahkhol chi zong a umsih a, lekha kasim chiang in lunglut tah in kasim zing hi.

ZKT: Zou MIL Cl-XII Syllybus tomkim tah in nang gen thei diai?
Ruth: Zou MIL Class-XII syllybus pen hoikasa a, book thum in akikhen hi. 1). Literature, 2). Grammer, 3). Supplementary. Tualeh Literature ah Neinou leh Nantal, Pusha biah, akigiel a, supplementary a AIDS khu hoikasa dieh hi.

ZKT: Class-XII Syllybus a ding in Zou MIL hoi huntawh nasa ei?
Ruth: Hoihuntawh kasa mama hi, Asunga kigial silte zong hoithei a, theisiam thei peipei ding in akigiel a, simnop mama hi.

ZKT: Ken Zou MIL text book te kana simkha nai sih a, competitive adding in phatuam nasa ei?
Ruth: A phattuam na jong a umthouna, hinanleh atam seng in kamusih. ZOU MIL pen competitive lunggel toh sim ding ahisih a, I Zou tawndan, Zouham hawmkhen dan, leh I Zou khangthu theisiam na ding a sim ding hoikasa hi.

ZKT: Dawng hoimama chia, Zou MIL in na lawchinna bangtan in ahing panpi ei?
Ruth: Outside Manipur a College kasuilai in “Best of four subject” ah Zou MIL zong pangthei ahiman in ka all in all percent sangsah mama in college holna ah hing panpi mama hi.

ZKT: Class-X leh Class-XII Zou MIL kikhiatna na hing genthei diai?
Ruth: Cl-X CBSE a kana sim ziah in Zou MIL kana sim khasih a tuaziah in genthei louphot ding dan kahi.

ZKT: ZOU MIL chapter te lah ah bang simnop nasa pen ei?
Ruth: Neinou leh Nantal tangthu simnop kasa pen hi.

ZKT: Love story lam ahiziah hiven maw Cl-X topper in zong Khuipching leh Ngambawm simnop sa?
Ruth: (Nui sil sel kawm in). Hituanlou e, atangthu nal in agieltupan presentation apiah dan siam hi.

ZKT: Na lochingna koi kung ah a credit na pia ei?
Ruth:Amasapen in Pasian kung ah, tualeh kanu leh kappa, sangsye te leh ZLS te kung ah kapiah hi.

ZKT: Innlam na um in Delhi Zou sungthu bang nachi za ei?
Ruth: Ahoina te kaza zelzel a, ahoilouna kaza tam sih.

ZKT: Ehem..! Tangval te zanuampen hing dong vang, lawmngai (Tangval) nanei tai?
Ruth: (Hing nui singsong kia in) Tangval kanei naisih hi. Nei ding zong tu-leh-tu in lunggel kanei naisih hi.

ZKT: Zi leh Pasal neina ah Zou pasal ma nei hoina sa ei?
Ruth: Zi leh pasal suina ah ei Zou pasal ma nei hoikasa hi ahivang in bang teng genlei zong pasian tung a kinga hiah, maw…!

ZKT: ZSP ah nana kihel kha ngei ei?
Ruth: Kana kihel zel zel hi.

ZKT: ZSP Delhi branch hatsem na ding in point 3 nang gen thei diai?
Ruth: ZSP lamkaite na fel thei un, nouten keisang in ahatsem na ding thei zaw mama ding in ka’ng gingta hi.

ZKT: Tu in bang college ah bang subject na sim ei?
Ruth: Tu-leh-tu in Delhi University nuai ah B.sc(Physic) Honour, Mirinda House ah kasim hi.

ZKT: Maban a Zou MIL hing simtou dingte bang vaiha nuam na nei ei?
Ruth: Nelsia lou in deitah in hing sim uleh akdeisah hi, mitten competitive a din phatuam sih chinan uleh, zouham hawmkhen dante, ZLS rule, pupa tangthu, Zou tawndan te theina ding a sim chiat ding ahi. Akisia sih ding uh.

ZKT: Ruthy, na hunmanpha tah kou zokuomthawn te leh ZSPte na hing piah ziah in kakipah mama uhi.
Ruth: Kei zong kakipah hi. ZKT ten nang ngainatna te zie uleh na hing fel nate uh kangaitua leh kakipah diah hi. Nasil bawl na ua na ma uh hing vang zelta hen len pasian in hing umpi zing ta hen. Pasian in loupi na tangta hen.

Bio-Data:

Min: Ruthy Mandeiching
Pamin: Chinkhanthang (Chief of Hiangtam(K))
Khuo: Tuibuang/Hiangtam(K)
D.O.B: 25th July 1991.
Hich school: Jawaharlal Novadaya vidyalaya, Tuinom.
Senior Sec.Hr.School: Sielmat.
Hobbies: Reading magazine, Singing.
College: Mirinda House, Delhi Univrsity.
Subject: B.sc(H) Physic

Note: Zokuomthawn in maban ah interview bawl ding tampi kinei a alem hunhun in kibawl zel ding hi. Zou MIL thu a innlam te toh Editorte aki balsial nuai laitah uh ahiziah in Zou MIL topper kimasa sah hi. Next – Nh Sepai Saap khat. Guess Who?

Khang kikheel in lung kikheel e..

Khovel ah kituahna leh khantouna um thei na ding in kikhelna (Change) a um poimaw tei tei hi. Tam kikhelna khu a symptom pen Ideology kikal, Egoism, rebels te hi nuam hi. Tam te um chiang in tua society khu maban a kikhelna nei ding a kalsuan chi na ahi mai hi. Hinanleh a poimaw pen tam transition period khu lamkai ten a heh (accelerate) dan uh ahi.Ei leh ei kal ah gen zual ta lei,


Mi khen khat ten Delhi Zou society sung kituahlou in kihau hau mai uh chin innlam te kung leh outside Delhi ah na the zah uhi. Hinanleh ken Delhi Zou sung buai leh kituahlou ahisih kana chi zel a, Delhi Zou society a kikhelna a um na ding a lamkal a singtum leh suangtum umte buaipi kahizaw uhi chin kana dawng zel hi.

Society khat pou pou ah kikhelna poimaw a, kikhelna umlou in khangtou thei lou ding uhi. Khang kikhel in, mihing lungsim zong kikhel a, khankhuo zong kikhel zing hi. Innlam kava pei in ka khuo uh Singngat ah kikhelna nasatah in na tung/um hi, tam kakhuo ua 998-2003 tan ka buai veng vung dante uh tu ei Delhi Zou society I buaidan toh kibang a maban ah kituahna umthei ding in zong gingtat huailou hi. Innlam kava um sung in kei mimal hinkho zahdan zong nasatah in akikhel “Ka loi leh paite zi nei siang a, nidang bang lou in ka ngen in inn ah huntamzaw kazang in, zaan hava nuai ah ka innmai ua khattang solbang kavahei in kava lung leeng thei mama mai hi”. Tam khu mimal kikhelna leh khotang kikhelna um chiang a mimal tung a tung ding ma ahi. Hinanleh ei Delhi society sung ah tam bang in kingam lou zel hi.


Maban ah theisiam ding khat transition daltu in kipang thei zing hi. Lamkaite mawl, naupang chin I sim maw maithei, hinanleh mitamzaw ten dei leh muangtah a ateel uh thei ding kisam hi. Mikhen khat kipilsah mama in lamkaite gensia in dem uhi, hinanleh ama mipi ten a mud an kithei lou a, mitten lamkai ding aching asah loud an uh kithei khalou hi. Tam khu sub-consious ahinalai a, conciouse ahinghi chiang un kituahna um ding hi. Tu 2008-2009 ZSP lamkai ten present sang in future kibuyaipi zawhi, minsiat leh gensiat teng thuah nan uleh maban a Pu Khakhai Zou tate Suanlian te loi in ZSP ahing pua chiang ua tu ibuaina te “History” ahi na ding a panla uh hizaw uhi. Zou khu nampi chi’n iki letsahpi ua hinanleh ei Zou minam ten Master Race concept inei sih uhi. Tam khu I Zou officer khenkhat ten tu I pawlpi te uh ZSP & ZYO agensiat leh nang/daal dan uh mind concept apat namdang te hing mu ding dan ahi. Hun dang teng sang in tu ZSP lamkaite lawching pen uhi. Zou sung ah lamkai hi ut na, Editor hi utna, mite nei sah theita ua, I sung ua president ut kitam theita hi. ZSP 2008-2009 cabinet te lawching na pen pen khu Zou nationalism a hatsah uh ahi mai hi. Maban ah hatzaw sem ding in hanchiam tha vai.


Zokuomthawn Editorial Column Vol:VIII, Issue: XII July 19, 2009.

Tuesday, July 7, 2009

Solicitous | Oh Silsila! How I Wish the day to come

-Hausienmuan

During the hot summer day on June 30, 2009. I picked up my Economic text book to go for the usual routine. The day was strange. It was hot in the morning but the evening was cool. After the second page I went for the next and found this Economic is so tought to crack it. With the soaring temperature and the irregular light, I seem to dream a lot that day. I had thought of a Girl I knew, not another teenage crush or unrequited love. We were standing infront of the JNU SSS-I Auditorium . She was snowy fair skin, medium haired, bespectacled and was dress in our traditional attire, I guess that added to her beauty and appeal. Some naughty ZSP boys used to pass before us to used to catch a glimpses of her. At that moment I saw our Elders Pu Khakhai Zou, Pu K. Zou, Pu S.K Mung and Pu Hauliankap all armed with our traditional dress, waiting for the Chief-guest near the Auditorium entrance. Silsila asked me: “do you really thinks that Rahul Gandhi will grace our freshers meet as the chief-guest?”. And I answer Silsila, while pointing at our three elders: “Look at those mens, when they were united and work as one nothing seems impossible. It was Silsila first ZSP Fresher’s Meet-Cum-Social gathering in Delhi. She was always quite and stay close to me, trusting on my protection. My relation with Silsila was 2 Months old. We always used to send sms or call and meet once or twice in a month. Silsila came to know me better than any one had ever known me. I exposed my feeling to her that I had never revealed to any one else. I was basically a lonely solitary boy and Silsila was the first person who had ever been able to penetrate my inner shell. I led Silsila inside the hall and we sit in the first row. The meet was celebrated in style and with a different ambience. And it was held under the aegis of Zou Sangnaupang Pawlpi, Delhi branch.

The introduction of fresher’s was the most attractive of the meet. Putting up a brave face, Silsila came forward to introduce herself, while I proudly watch from my seat. After her formal introduction was over, different questions were asked to her both from the host and the audience. The idea was to make the fresher’s feel at home. And when Silsila answer her last question: “ Zou kahi in Zou tangval ma ka pasal ding in ka dei hi”. The audience roared and I was in heaven while her words wholly melt my heart. The President Miss Mary address the audience and her note:..”I must confess, the road ahead willnot always be smooth. There will still be places of frustration and meandering point of bewilderment. There will be setback here and there. There will be those moments when our dreams will be shattered and all our hopes blasted. But we must walk on in the days ahead with an audacious faith in the future. And as we continue accelerating our society in transition, we must be strong and courageous..” The president word touch us and the audience applauded her. A tear-drenched Silsila tightly hold my hand and it touch my heart.

Songs and music however dominated the programes. The longtime legendary Rock star Pu john Jamkhomang with the Red hot Chilli Peppers song “Hey oh, listen what I say oh, I got your hey oh, now listen what I say oh..” evoked a spirited response from the audience. Silsila giggle when she saw Pu Lunminthang, Rev. G. K. Joshua and Pastor Lalpu tapped their feet and drummed their fingers to the tunes and burst out when Zoulun, Kamminthang, Dodou, Dr. David Lalpi etc “dance dance” on the floor. Musical bands and artists such as Papa Jimmy, Miss Betsy and Miss Chochong among other enthralled and kept alive the gathering throughout the session. The night was long and the spirit grew, the whole atmosphere was festivity, the freshet’s smile and the audience smile was enthralling. How nice it was to be on that day. The Zou ballads like “ kaput e tanu melhoi, Leel aw leel aw sanem, Zovakhu”.. change the environ more romantic. It emotionally touch all. I wanted to hug and kiss Silsila and when I look at her, her eyes tell it all. But as soon as my lips touched her lips. I was overwhelmed by a strange feeling and in a blink of an eye, I heared that anxious song of my neighbour: : “Suun mang in zong gel ing, phung ching ding tuibang kigawm na ding..”. Suddenly I lost sight of everything. With heavy heads and exhausted body I opened my eyes and found my Economice text book on my table. Oh! I am dreaming the future that I used to dream, I am dreaming the girl that I wish to have. I am having a dream where all Delhi Zou’s elders were united, where Clan-centric, sectarianism, egoism and dialectal feeling of work have long been gone in Delhi Zou society. Oh! How I wish the day to come.

We can make it happen the day. For this, we have got to give ourselves to the struggle, the struggle to overcome clan-centric, egoism and dialectal dividended, until the end. Nothing will be more tragic to stop accelerating our transition society at this point, in Delhi. We have got to see it throught and all need to here with our pawlpi, all should be concerned about it. We may not be personally attacked or affected like our leaders. But either we go up together or we go down together. Let us rise together with a greater spirits and stand with a greater determination. And let us move on with the flying flag of the ZSP and make ZSP and ZYO what it ought to be. And let us move forward hand in hand, beyond clan-centric, sectarianism, egoism and dialectal disintegration. Then We shall over come and the day will come..!

Also visit: http://zspdelhi.wordpress.com